Podstawowym i kompleksowym unormowaniem dotycz\u0105cym praw i obowi\u0105zk\u00f3w pracodawc\u00f3w i pracownik\u00f3w w sferze prywatnej jest kodeks pracy. Ustawodawca decyduje si\u0119 jednak niekiedy na wy\u0142\u0105czenie pewnych kwestii i uregulowanie ich w odr\u0119bnych ustawach z uwagi na specyfik\u0119 niekt\u00f3rych stosunk\u00f3w czy zawod\u00f3w. Kodeks pracy jest wtedy stosowany subsydiarnie. Taki spos\u00f3b regulacji zosta\u0142 zastosowany tak\u017ce w odniesieniu do czasu pracy kierowc\u00f3w, kt\u00f3rego tyczy si\u0119 ustawa z 16 kwietnia 2004 r (dalej zwana ucpk). Akt ten wzbudza\u0142 kontrowersje niemal od pocz\u0105tku swojego obowi\u0105zywania. Pierwsze problemy dotyczy\u0142y kwestii odpowiedniego stosowania kodeksu pracy, a konkretnie przepis\u00f3w o podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej. Pytanie, czy kierowca zawodowy odbywa podr\u00f3\u017c s\u0142u\u017cbow\u0105 w rozumieniu kp, wywo\u0142a\u0142o powa\u017cne rozbie\u017cno\u015bci orzecznicze i znalaz\u0142o odpowied\u017a dopiero w uchwale sk\u0142adu siedmiu s\u0119dzi\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 19 listopada 2008 r. (sygn, akt: II PZP 11\/08), zgodnie z kt\u00f3r\u0105 „kierowca transportu mi\u0119dzynarodowego odbywaj\u0105cy podr\u00f3\u017ce w ramach wykonywania um\u00f3wionej pracy i na okre\u015blonym w umowie obszarze jako miejsce \u015bwiadczenia pracy nie jest w podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej w rozumieniu art. 775 \u00a7 1 k.p.”<\/p>\n\n\n\n
Powy\u017cszy stan rzeczy zmieni\u0142a nowelizacja ucpk, wprowadzaj\u0105c definicj\u0119 legaln\u0105 podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej kierowc\u00f3w i nakazuj\u0105c stosowanie do niej odpowiednio art. 775 par. 5. Paragraf ten odnosi si\u0119 do par. 3 nast\u0119pnie odsy\u0142aj\u0105c do par. 2 przepisu. Zgodnie z powy\u017cszymi:<\/p>\n\n\n\n
Konstrukcja taka tworzy w konsekwencji wielopoziomowe odwo\u0142anie o charakterze kaskadowym ostatecznie odsy\u0142aj\u0105c do rozporz\u0105dzenia Ministra Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie nale\u017cno\u015bci przys\u0142uguj\u0105cych pracownikowi zatrudnionemu w pa\u0144stwowej lub samorz\u0105dowej jednostce sfery bud\u017cetowej z tytu\u0142u podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej (dalej zwane rozporz\u0105dzeniem o podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej). Rozporz\u0105dzenie to stanowi, \u017ce pracownikowi przys\u0142uguje zwrot koszt\u00f3w za nocleg wed\u0142ug rachunku z hotelu b\u0105d\u017a innego obiektu zgodnie z limitami stanowi\u0105cymi za\u0142\u0105cznik do rozporz\u0105dzenia lub, je\u017celi pracownik nie przedstawi odpowiedniego rachunku, rycza\u0142t w wysoko\u015bci 25% wspomnianego limitu,. Norm powy\u017cszych nie stosuje si\u0119, je\u017celi pracodawca zapewni pracownikowi bezp\u0142atny nocleg. Wyra\u017cenie bezp\u0142atny nocleg nie zosta\u0142o w rozporz\u0105dzeniu doprecyzowane, co spowodowa\u0142o kolejn\u0105 fal\u0119 rozbie\u017cno\u015bci. Na tym gruncie powsta\u0142y dwie podstawowe linie orzecznicze. Niekt\u00f3re sk\u0142ady orzekaj\u0105ce uznawa\u0142y, \u017ce nie mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce kabina kierowcy co do zasady jest b\u0105d\u017a nie jest bezp\u0142atnym noclegiem – nale\u017cy ka\u017cdorazowo indywidualnie zbada\u0107 panuj\u0105ce w niej warunki. Pogl\u0105d ten jest usprawiedliwiony w szczeg\u00f3lno\u015bci zwa\u017cywszy na Rozporz\u0105dzenie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 561\/2006 z dnia 15 marca 2006 r., kt\u00f3re stwierdza, \u017ce: „dzienne okresy odpoczynku i skr\u00f3cone tygodniowe okresy odpoczynku poza baz\u0105 mo\u017cna wykorzystywa\u0107 w poje\u017adzie, o ile posiada on odpowiednie miejsce do spania”. Je\u017celi wi\u0119c uto\u017csamimy „bezp\u0142atny nocleg” i „odpowiednie miejsce do spania” dochodzimy do wniosku, \u017ce kabina kierowcy mo\u017ce bezp\u0142atnym noclegiem w rozumieniu rozporz\u0105dzenia o podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej, o ile spe\u0142nia odpowiednie wymogi.<\/p>\n\n\n\n
Druga linia orzecznicza kategorycznie wyklucza mo\u017cliwo\u015b\u0107 uznania kabiny kierowcy za bezp\u0142atny nocleg bez wzgl\u0119du na panuj\u0105ce w niej warunki. Takie rozstrzygni\u0119cie opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce rozporz\u0105dzenie o podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej docelowo reguluje sytuacj\u0119 pracownik\u00f3w sfery bud\u017cetowej, a co za tym idzie nie spos\u00f3b uzna\u0107, ze adekwatnym miejscem do spania b\u0119dzie kabina samochodu. Bezp\u0142atny nocleg oznacza wi\u0119c hotel lub obiekty podobne. Z tak\u0105 interpretacj\u0105 zgodzi\u0142 si\u0119 tak\u017ce S\u0105d Najwy\u017cszy w uchwale sk\u0142adu 7 s\u0119dzi\u00f3w z dnia 12 czerwca 2014 r. (sygn. akt: II PZP 1\/14) orzekaj\u0105c, \u017ce poj\u0119cie „bezp\u0142atny nocleg” i „odpowiednie miejsce do spania” nie mog\u0105 by\u0107 uto\u017csamiane, a wi\u0119c kabina samochodu, nawet najlepiej przygotowana, nie spe\u0142nia definicji „bezp\u0142atnego noclegu” w rozumieniu art. 9 rozporz\u0105dzenia o nale\u017cno\u015bciach z tytu\u0142u podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowych. Uchwa\u0142a ta nie uzyska\u0142a w prawdzie mocy zasady prawnej ale niezaprzeczalnie wyra\u017cony w niej pogl\u0105d sta\u0142 si\u0119 dominuj\u0105cym.<\/p>\n\n\n\n
W konsekwencji prezentowane przez SN rozumienie przepis\u00f3w spowodowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 poniesienia znacznych koszt\u00f3w przez pracodawc\u00f3w, kt\u00f3rzy obowi\u0105zani byli zwr\u00f3ci\u0107 kierowcom koszty noclegu za ubieg\u0142e lata. Niezadowolenie pracodawc\u00f3w i ich przekonanie o niezgodno\u015bci takiej interpretacji z Konstytucj\u0105 RP doprowadzi\u0142o ostatecznie do wydania wyroku Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 r. (sygn, akt K 11\/15). Wyrok stwierdza niezgodno\u015b\u0107 art. 21a ucpk w zwi\u0105zku z art. 77 5 kp w zwi\u0105zku z art. 16 rozporz\u0105dzenia o podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej z art. 2 Konstytucji.<\/p>\n\n\n\n
Trybuna\u0142 zgodzi\u0142 si\u0119 z wnioskodawc\u0105, Zwi\u0105zkiem Pracodawc\u00f3w „Transport i Logistyka Polska”, \u017ce konstrukcja tworz\u0105ca wielostopniowe kaskadowe odwo\u0142anie jest niezgodna z wywodzon\u0105 z art. 2 Konstytucji zasad\u0105 jasno\u015bci i precyzyjno\u015bci przepis\u00f3w oraz sprawia, ze unormowanie jest nieadekwatne do stan\u00f3w faktycznych, do kt\u00f3rych ma by\u0107 stosowane. Trybuna\u0142 podkre\u015bla, \u017ce z zasady demokratycznego pa\u0144stwa prawa wynika zasada zaufania obywateli do pa\u0144stwa i prawa oraz tak zwane zasady poprawnej legislacji, zgodnie z kt\u00f3rymi unormowanie musi by\u0107 poprawne j\u0119zykowo, a wi\u0119c jasne i precyzyjne, dzi\u0119ki czemu bez stosowania skomplikowanych zabieg\u00f3w interpretacyjnych mo\u017cna ustali\u0107 adresata oraz tre\u015b\u0107 normy. Nie ka\u017cda niejasno\u015b\u0107 jest oczywi\u015bcie naruszeniem Konstytucji – musi ona przekracza\u0107 pewien poziom, mie\u0107 charakter kwalifikowany. W przedmiotowej sprawie Trybuna\u0142 ustali\u0142, \u017ce na podstawie zaskar\u017conych przepis\u00f3w nie spos\u00f3b ustali\u0107 prosto i jednoznacznie dyspozycji normy, co \u015bwiadczy o niekonstytucyjno\u015bci przepisu. Jednocze\u015bnie w uzasadnieniu wyroku zwr\u00f3cono uwag\u0119, \u017ce przy odes\u0142aniu ustawowym do odes\u0142ania, kt\u00f3re odsy\u0142a do rozporz\u0105dzenia nie mo\u017cna okre\u015bli\u0107 pozycji hierarchicznej danej normy. W zwi\u0105zku z tym mamy do czynienia z powa\u017cnym uchybieniem zasadom poprawnej legislacji.<\/p>\n\n\n\n
Co wi\u0119cej, pracodawcy dzia\u0142aj\u0105c w przekonaniu, \u017ce kabina pojazdu jest odpowiednim miejscem do spania przeznaczali znaczne \u015brodki na odpowiednie przystosowywanie pojazd\u00f3w. Przekonanie to wytworzy\u0142o si\u0119 min. w zwi\u0105zku z powszechn\u0105 praktyk\u0105, lini\u0105 orzecznicz\u0105 a tak\u017ce przepisami prawa europejskiego. Prawo nie powinno wprowadza\u0107 obywateli w b\u0142\u0105d i nie powinni oni ponosi\u0107 negatywnych konsekwencji dzia\u0142ania zgodnie z prawem. Przepisy rozporz\u0105dzenia o podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej w rozumieniu nadanym uchwa\u0142ami S\u0105du Najwy\u017cszego \u0142ami\u0105 w tym zakresie zasad\u0119 zaufania obywatela do pa\u0144stwa i prawa, a wi\u0119c s\u0105 niekonstytucyjne.<\/p>\n\n\n\n
Kolejny zarzut do kwestionowanej konstrukcji dotyczy jej nieadekwatno\u015bci do sytuacji faktycznej oraz z\u0142amania zasady r\u00f3wno\u015bci. Art. 32 Konstytucji nie stanowi\u0142 w prawdzie wzorca kontroli powo\u0142anego przez wnioskodawc\u0119 (czym Trybuna\u0142 jest zwi\u0105zany), ale brak r\u00f3wno\u015bci wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c na ocen\u0119 z punktu widzenia art. 2 Konstytucji. Sytuacja, w kt\u00f3rej podmioty niepodobne (kierowcy oraz pracownicy sfery bud\u017cetowej) s\u0105 traktowane w taki sam spos\u00f3b i jednocze\u015bnie podmioty podobne (kierowcy i inni pracownicy mobilni) – w spos\u00f3b r\u00f3\u017cny, nosi znamiona dyskryminacji. Trybuna\u0142 podkre\u015bla, \u017ce mo\u017cliwe jest skuteczne i zgodne z prawem stworzenie odr\u0119bnej kategorii: „podr\u00f3\u017c s\u0142u\u017cbowa kierowc\u00f3w”, ale musia\u0142oby si\u0119 to wi\u0105za\u0107 z oddzielnym uregulowaniem uwzgl\u0119dniaj\u0105cym specyfik\u0119 tego zawodu. Odes\u0142anie do przepis\u00f3w dotycz\u0105cych zupe\u0142nie innej sfery stosunk\u00f3w powoduje nieadekwatno\u015b\u0107 normowania oraz wiele problem\u00f3w praktycznych, np. zwi\u0105zanych z wyk\u0142adni\u0105 poj\u0119cia „bezp\u0142atny nocleg”, kt\u00f3rego interpretacja budzi w\u0105tpliwo\u015bci jedynie w stosunku do kierowc\u00f3w zawodowych.<\/p>\n\n\n\n
Ostatecznie Trybuna\u0142 zwa\u017cy\u0142, \u017ce niejasno\u015b\u0107 zaskar\u017conych przepis\u00f3w ma charakter kwalifikowany a ich wyk\u0142adnia powoduje wiele trudnych do usuni\u0119cia w\u0105tpliwo\u015bci. W\u0105tpliwo\u015bci te spowodowa\u0142y znaczne zwi\u0119kszenie kosztu pracy (pracodawcy dodatkowo musieli zwr\u00f3ci\u0107 pracownikom nale\u017cno\u015bci za podr\u00f3\u017ce s\u0142u\u017cbowe z lat ubieg\u0142ych). Dlatego te\u017c art. 21a ucpk zosta\u0142 uznany za niekonstytucyjny.<\/p>\n\n\n\n
Na marginesie Trybuna\u0142 zauwa\u017cy\u0142, \u017ce niepewno\u015b\u0107 co do tego, czy kierowca zawodowy w og\u00f3le odbywa podr\u00f3\u017c s\u0142u\u017cbow\u0105 i czy kabina pojazdu jest bezp\u0142atnym noclegiem utrzymuje si\u0119 od wielu lat i racjonalny ustawodawca powinien by\u0142 unormowa\u0107 t\u0119 kwesti\u0119 du\u017co wcze\u015bniej. Jednocze\u015bnie wyrok przywo\u0142uje rozporz\u0105dzenie unijne, kt\u00f3rego celem jest poprawa bezpiecze\u0144stwa w ruchu drogowym oraz warunk\u00f3w socjalnych kierowc\u00f3w, a kt\u00f3re uznaje kabin\u0119 kierowc\u00f3w za miejsce odpowiednie do odbywania wypoczynku nocnego. Je\u017celi polski ustawodawca chcia\u0142 wprowadzi\u0107 wy\u017cszy od unijnego standard powinien to zrobi\u0107 w spos\u00f3b jasny i nie budz\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Na zako\u0144czenie warto wspomnie\u0107 o skutkach jakie przyni\u00f3s\u0142 wyrok TK w sferze orzeczniczej S\u0105du Najwy\u017cszego a w\u0142a\u015bciwie o braku jakichkolwiek skutk\u00f3w. W konsekwencji orzeczenia TK z porz\u0105dku prawnego znikn\u0119\u0142a podstawa prawna odsy\u0142aj\u0105ca do rozporz\u0105dzenia, na kt\u00f3rego mocy przyznawano rycza\u0142ty. S\u0105d Najwy\u017cszy (min. w wyroku z dnia 21 lutego 2017 r., o sygn. akt: I PK 300\/15) zdaje si\u0119 jednak pomija\u0107 ten fakt – kontynuuje lini\u0119 orzecznicz\u0105 sprzed wyroku TK i nakazuje wyp\u0142at\u0119 nale\u017cno\u015bci z tytu\u0142u podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym trudno przewidzie\u0107 jak ostatecznie ukszta\u0142tuje si\u0119 sytuacja prawna zawodowych kierowc\u00f3w w zakresie ich czasu pracy i podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej i czy ustawodawca zdecyduje si\u0119 dok\u0142adniej uregulowa\u0107 t\u0119 kwesti\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Podstawowym i kompleksowym unormowaniem dotycz\u0105cym praw i obowi\u0105zk\u00f3w pracodawc\u00f3w i pracownik\u00f3w w sferze prywatnej jest kodeks pracy. Ustawodawca decyduje si\u0119 jednak niekiedy na wy\u0142\u0105czenie pewnych kwestii i uregulowanie ich w odr\u0119bnych ustawach z uwagi na specyfik\u0119 niekt\u00f3rych stosunk\u00f3w czy zawod\u00f3w. Kodeks pracy jest wtedy stosowany subsydiarnie. Taki spos\u00f3b regulacji zosta\u0142 zastosowany tak\u017ce w odniesieniu do czasu pracy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"wp-custom-template-pojedynczy-wpis-pl","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-195","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-news-pl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=195"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":196,"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195\/revisions\/196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/staczek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}